Ὁ θρίαμβος τοῦ ἡσυχασμοῦ

Ἱερομόναχος Σάββας Ἁγιορείτης

Ὁ ἡσυχασμός στήν ὀρθοδοξη Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία ἀνθεῖ, θριαμβεύει. Δέν ἀποτελεῖ κάτι καινούργιο στήν Ὀρθοδοξία (ὅπως ἴσως κάποιοι πίστεψαν στήν Δύση), ἀλλά εἶναι ἡ αὐθεντική ἐπαναδιατύπωση τῆς Ὀρθόδοξης Πατερικῆς Παράδοσης, τοῦ ὀρθόδοξου πατερικοῦ θεραπευτικοῦ ἤθους, ὅπως φανερώθηκε σέ μιάν ἀδιάσπαστη συνέχεια ἀπό τήν ἐποχή τοῦ Κυρίου μέχρι σήμερα.

Κατά τόν 14ο αἰῶνα ἔλαβε χώρα ἡ πρώτη σέ βάθος ἀντιπαράθεση Ἀνατολῆς καί Δύσεως στόν χῶρο τῆς ἐκκλησιαστικῆς Παραδόσεως. Ἤδη ἀπό τόν 9ο ὡς τόν 11ο αἰῶνα ἀνατολικοί καί δυτικοί θεολόγοι συγκρούονταν μέ θέμα τό «Filioque», ἐπισημαίνοντας τήν ὑποκρυπτόμενη μεταξύ τῶν δύο θεολογιῶν ἀντίθεση. Κατά τόν 14ο αἰῶνα γιά πρώτη φορά δόθηκε ἡ εὐκαιρία, μέ τήν παρουσία ἑνός αὐθεντικοῦ «δυτικοῦ» θεολόγου στήν Ἀνατολή, τοῦ Βαρλαάμ, νά ἀναδυθοῦν oἱ θεολογικές προϋποθέσεις Ἀνατολῆς καί Δύσεως καί νά διαπιστωθεῖ ἡ ριζική διαφοροποίηση τῆς μιᾶς ἀπό τήν ἄλλη καί τό ἀσύμπτωτο μεταξύ τους100.

Ἡ Θεία Λειτουργία εἶναι ὁ Χριστός

Ἱερομόναχος Σάββας Ἁγιορείτης

Ἡ Θεία Λειτουργία εἶναι ἡ ἁπτή καί ὁρατή Ὁμολογία ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός εἶναι ὁ Λυτρωτής τοῦ ἀνθρώπου, πού μέ τόν Σταυ­ρό Του, τόν Θάνατο καί τήν Ἀνάστασή Του νίκησε τό διάβολο καί τό θάνατο καί δημιούργησε τό νέο λαό τοῦ Θεοῦ.

Μιλώντας γιά τή Θεία Εὐχαριστία ὁ Κύριος εἶπε: «Ἐγώ εἰμι, ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς... ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα­βαί­νων... Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς· ἐάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσεται εἰς τόν αἰῶνα. Καί ὁ ἄρτος δέ ὅν ἐγώ δώσω, ἡ σάρξ μού ἐστιν, ἥν ἐγώ δώσω ὑπέρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς» [2].

Ὁ Χριστός εἶναι ὁ ἄρτος τῆς Ζωῆς, πού κατέβηκε ἀπό τόν οὐρανό (ὁ καταβάς), τῇ δυνάμει τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

Κατέβηκε τήν ἡμέρα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ μέσα στήν Ὑπερευλογημένη Παρθένο· κι ἡ Παρθένος ἔγινε γῆ ἀγαθή εὐλογημένη, πού βλάστησε τόν Ἄρτο τῆς Ζωῆς. 

Γενική ἐξομολόγηση: «Ἡ Θεία Ψυχανάλυση»

Ἱερομόναχος Σάββας Ἁγιορείτης

Τό μυστήριο τῆς Μετανοίας εἶναι τό μυστήριο τῆς ἀληθινῆς ψυχο-θεραπείας.

Ὁ μετανοῶν αὐτομέμφεται, αὐτοκατηγορεῖται, ταπεινώνεται ὁπότε ἑλκύει τή Θεία Χάρη. Ἡ κορύφωση τῆς μετάνοιας εἶναι ἡ ἐξομολόγηση σέ Πνευματικό Ὁδηγό ὅλης μας τῆς ζωῆς. Ἡ προσοχή μετά τήν ἐξομολόγηση, ὥστε νά μήν ἐπαναλάβουμε τά λάθη τοῦ παρελθόντος καί ἡ προσπάθεια νά πράξουμε τά ἀντίθετα καλά καί σωστά ὁλοκληρώνει τήν ψυχοθεραπευτική διαδικασία.

Ἡ ἐξομολόγηση ὅλης μας τῆς ζωῆς, καλό εἶναι νά ἐπαναλαμβάνεται ἀπό καιροῦ εἰς καιρόν. Ἡ γενική αὐτή ἐξομολόγηση, δίδασκε ὁ πολυχαρισματοῦχος καί σοφός ὅσιος Γέροντας Πορφύριος, θεραπεύει τόν ἄνθρωπο ὄχι μόνο ἀπό τίς βλάβες τῶν προσωπικῶν του ἁμαρτιῶν, ἀλλά καί ἀπό τά ποικίλα ψυχολογικά τραύματα καθώς καί ἀπό τά βιώματα τῶν προγόνων του. Τήν γενική αὐτή ἐξομολόγηση ὁ ἅγιος Γέροντας τήν ὀνόμαζε θεία ψυχανάλυση.
 

Ἐκκοσμίκευση

Δυστυχῶς οἱ ἐκτροπές ἀπό τήν ὀρθόδοξη ἀποστολοπαράδοτη ζωή καί λειτουργία τῆς Ἐνορίας καί τῶν ἐνοριτῶν σήμερα εἶναι πολλές καί μεγάλες. Θά περιοριστοῦμε σέ γενικές ἀναφορές. Πρέπει ἐξ ἀρχῆς νά τονισθεῖ ὅτι ὅσα γράφονται ἐδῶ δέν ἔχουν σκοπό κατακριτικό ἀλλά ἰαματικό. Δέν στοχεύουν νά θίξουν κανένα πρόσωπο ἀλλά μόνο τά κακῶς κείμενα πράγματα καί πρακτικές ἔτσι ὥστε νά προχωρήσουμε στήν διόρθωσή τους.

Ὁπωσδήποτε οἱ καταγραφόμενες ἐκτροπές δέν εἶναι καθολικές. Πάντα ὑπάρχουν -δόξα τῷ Θεῷ- οἱ πολλές ἐπαινετές ἐξαιρέσεις, τόσο στούς ποιμένες, ὅσο καί στό ποίμνιο. Ὡστόσο ἐδῶ ταπεινά, μέ τή βοήθεια τοῦ Θεοῦ θά ἐπισημάνουμε κάποιες ἀπό τίς παρατηρούμενες ἐκτροπές μέ (ἀπό) πολύ πόνο καί ἀγάπη γιά τήν Ἁγία μας Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία καί τά μέλη Της (μας).

Μία πρώτη ἐκτροπή εἶναι ἡ σέ μεγάλη ἔκταση καί σέ ἄλλοτε ἄλλο βαθμό ἐκκοσμίκευση τόσο τῶν ποιμένων, ὅσο καί τοῦ ποιμνίου.
  

Ἡ καλλιέργεια τῆς νοερᾶς προσευχῆς ἀπό τούς ἐνορίτες

 

Ἱερομόναχος Σάββας Ἁγιορείτης

Ἀπό τήν στιγμή τοῦ Ἁγίου Βαπτίσματος ὁ χριστιανός εἶναι δυνάμει ναός τοῦ Θεοῦ.

«Οὐκ οἴδατε ὅτι ναός τοῦ Θεοῦ ἐστε καί τό πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν;»¹⁰, μᾶς διδάσκει ὁ Ἅγιος Ἀπόστολος Παῦλος.

Ὁ ὅλος ἄνθρωπος πρέπει νά γίνει ἐνεργείᾳ «ναός τοῦ Θεοῦ τοῦ Ζῶντος». Αὐτό γίνεται μέ τόν συνεχῆ πνευματικό ἀγῶνα. Καίριο ρόλο παίζει ἡ ἀδιάλειπτη προσευχή τῆς καρδίας.

Στό ἄνθρωπο-ναό, ὅπως μᾶς διδάσκει στήν Μυσταγωγία ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, ἱερό βῆμα εἶναι ἡ καρδιά τοῦ ἀνθρώπου καί θυσιαστήριο ὁ νοῦς του. «Ἡ Ἁγία Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ» διδάσκει ὁ Ἅγιος Μάξιμος «εἶναι ὁ ἂνθρωπος· σὰν ψυχὴ ἔχει τὸ ἱερὸ βῆμα, νοῦ της τὸ ἱερὸ θυσιαστήριο, σῶμα τὸ ναό.

Γιατί εἶναι εἰκόνα καὶ ὁμοίωση τοῦ ἀνθρώπου, γινωμένου κατὰ τὴν εἰκόνα καὶ τὴν ὁμοίωση τοῦ Θεοῦ. Ἔτσι μὲ τὸ ναό, ὅπως μὲ σῶμα, προβάλλει τὴν ἠθικὴ φιλοσοφία· μὲ τὸ ἱερὸ βῆμα, ὅπως μὲ ψυχή, ἀναπτύσσει πνευματικὰ τὴ φυσικὴ θεωρία· μὲ τὸ ἱερὸ θυσιαστήριο, ὅπως μὲ νοῦ, φανερώνει τὴ μυστικὴ θεολογία»¹¹.

Ἡ ἐχθρική ἀντιμετώπιση τοῦ μοναχισμοῦ

Ἱερομόναχος  Σάββας Ἁγιορείτης

Κατά τόν 19ο αἰῶνα τό νεοσύστατο Ἑλληνικό κράτος, ὑποτασσόμενο στά δυτικά ἀλλοτριωμένα καί ἀλλοτριωτικά πρότυπα τοῦ Διαφωτισμοῦ καί τῆς Γαλλικῆς ἐπανάστασης, ἐπεδίωξε νά ἐξευρωπαϊστεῖ μέ σκοπό τήν δῆθεν πρόοδο καί τόν ἐκσυγχρονισμό του. Αὐτή ἡ τακτική βέβαια ἐπηρέασε καταλυτικά τήν πορεία τῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας καί εἰδικότερα τοῦ μοναχισμοῦ.

 

«Ὁ κρατικός ἐκδυτικισμός πού ἐπιδιώχθηκε, ὅπως ἔχει ὑπογραμμιστεῖ, δέν θά μποροῦσε νά ἐπιτευχθεῖ σε καμμία περίπτωση χωρίς ἐπιβολή δυτικῶν προτύπων στήν Ἐκκλησία, ἡ ὁποία διαφοροποιοῦσε ριζικά τίς ὀρθόδοξες ἐθνότητες τῆς Ἐθναρχίας ἀπό τήν πολιτισμική Παράδοση τῆς Εὐρώπης (πρᾶγμα ποὺ δὲν ἐξυπηρετοῦσε τὸν πονηρὸ αὐτὸν σκοπό). Ἡ δέ κατά τῆς Ὀρθοδοξίας “ἐπιβουλή” –γιά νά χρησιμοποιήσω τόν δικαιωμένο ἀπό τά πράγματα ὅρο τοῦ Κοσμᾶ Φλαμιάτου– ἐπικεντρώθηκε στόν μοναχισμό, τὸν χῶρο ποὺ συνεχίζει μέ αὐθεντικότητα τήν δομή καί τόν τρόπο λειτουργίας τῆς πρωτοχριστιανικῆς Ἐκκλησίας.

Τήν ἔκταση δέ τῆς προοδευτικῆς διάβρωσης φανερώνει ἡ συνοδική “ἐπίσημη ἐκκλησιαστική” συμμετοχή στήν διάλυση τῶν Ἱερῶν Μονῶν, δηλώνοντας ξεκάθαρα τό πνεῦμα αὐτοκαταστροφῆς πού εἶχε κυριεύσει ἀπό τό 1833 καί....

Πηγή: Ρωμαίϊκο Ὁδοιπορικό

Ἡ ἀδιάλειπτη λατρεία καί προσευχή

Οἱ πρῶτοι χριστιανοί, ὅπως ἀποδεικνύεται ἀπό τά κείμενα, ἀσκοῦσαν τήν ἀδιάλειπτη νοερά προσευχή, πού καλεῖται στήν γλῶσσα τοῦ Ἀποστόλου Παύλου «γένη γλωσσῶν»⁴⁰. Λάτρευαν, ἔτσι, ἀδιάλειπτα στήν καρδιά τους τόν Κύριο. Ἐπίσης, παρέμεναν γιά πολλές ὧρες στόν Ναό καί ἔκαναν πολύωρες κοινές προσευχές ὡς λατρευτική κοινότητα.

«Παρατήρησε προσεκτικά», λέγει ὁ Χρυσορρήμων, «ὅτι οἱ Ἰουδαῖοι τίποτε ἄλλο δέν ἔκαναν, οὔτε μικρό, οὔτε μεγάλο, ἀλλά παρέμεναν σταθερά στό ἱερό (στόν ναό τοῦ Σολομῶντος). Τώρα, μάλιστα, ἔγιναν ὄχι μόνον πιό πρόθυμοι στόν πνευματικό ἀγῶνα, ἀλλά καί γιά τόν τόπο (ναό) ἀπέκτησαν περισσότερη εὐλάβεια»⁴¹.

Ἡ ἀδιάλειπτη λατρεία καί νοερά προσευχή –συνδυαζόμενα μέ τήν συνεχῆ μετοχή στήν Θεία Εὐχαριστία καί τήν ὅλη ἀσκητική ζωή– τούς ὁδηγοῦσαν στόν φωτισμό καί τήν θέωση.