Παρασκευή, 3 Ιουλίου 2020

Ο φύλακας Άγγελός σου έχει πάει στην Εκκλησία…

Σχετική εικόνα

Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία στον Βίο του στάρετς Ναζάριου. Ταξίδευε κάποτε ο στάρετς με τον μαθητή του και τη μικρή άμαξα που την έσερνε το άλογό τους και έφτασαν ένα Σάββατο σε κάποιο χωριό, όπου έπρεπε να καταλύσουν γιατί ήταν ήδη αργά. Ζήτησαν να φιλοξενηθούν από τον ιερέα του χωριού. 

Ο ιερέας υποδέχτηκε τους ταξιδιώτες με χαρά και αφού συζήτησε με τον π. Ναζάριο τον εκτίμησε πάρα πολύ. Όταν έφτασε η ώρα που αρχίζει η ολονύκτια αγρυπνία της Κυριακής, ο π. Ναζάριος παρατήρησε ότι ο ιερέας δεν προετοιμαζόταν να κάνει την αγρυπνία και τον ρώτησε:

Πέμπτη, 2 Ιουλίου 2020

Ένα ποίημα για τον Ιωάννη Καποδίστρια



Στον «άγιο» της πολιτικής Ιωάννη Καποδίστρια


Χαίρε του γένους υψιπέτη

της Ελλάδας γνήσιε ηγέτη

μάχησες με θάρρος την Φραγκιά[1]

που ‘θέλε της μάνας[2] τη σκλαβιά.

Να προσεύχεσαι παντού και πάντοτε


Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

Ὁ Θεὸς δὲν νοιάζεται γιὰ τὸν τόπο. Ζητάει μόνο θερμότητα καρδιᾶς καὶ ἁγνότητα ψυχῆς

Πολλοὶ μπαίνουν στὴν ἐκκλησία, λένε διάφορες προσευχὲς καὶ βγαίνουν. Βγαίνουν, χωρὶς νὰ γνωρίζουν τί εἶπαν. Τὰ χείλη τους κινοῦνται, ἀλλὰ τ’ αὐτιά τους δὲν ἀκοῦνε. Ἐσὺ ὁ ἴδιος δὲν ἀκοῦς τὴν προσευχή σου, καὶ θέλεις νὰ τὴν ἀκούσει ὁ Θεός; “Γονάτισα”, λές. Γονάτισες, ἀλλά, ἐνῶ τὸ σῶμα σου ἦταν μέσα, ὁ νοῦς σου πετοῦσε ἔξω. Μὲ τὸ στόμα ἔλεγες τὴν προσευχὴ καὶ μὲ τὴ σκέψη λογαρίαζες τόκους, ἔκανες συμβόλαια, πουλοῦσες ἐμπορεύματα, ἀγόραζες κτήματα, συναντοῦσες τοὺς φίλους σου. Γιατί ὁ διάβολος, ποὺ εἶναι πονηρὸς καὶ γνωρίζει ὅτι στὸν καιρὸ τῆς προσευχῆς μεγάλα πράγματα κατορθώνουμε, τότε ἀκριβῶς ἔρχεται καὶ σπέρνει λογισμοὺς μέσα μας. Νά, πολλὲς φορὲς εἴμαστε ξαπλωμένοι στὸ κρεβάτι, καὶ τίποτα δὲν συλλογιζόμαστε• πᾶμε στὴν ἐκκλησία γιὰ νὰ προσευχηθοῦμε, καὶ τότε χίλιες σκέψεις περνοῦν ἀπὸ τὸ νοῦ μας. Ἔτσι χάνουμε τοὺς καρποὺς τῆς προσευχῆς, φεύγοντας ἀπὸ τὸ ναὸ μὲ ἄδεια χέρια. Τὸ ἴδιο, βέβαια, γίνεται καὶ ὅταν προσευχόμαστε στὸ σπίτι μας ἢ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ.

Πρέπει να κάνεις σωστά το σταυρό σου. Όταν δεν τον κάνεις σωστά, τα πονηρά πνεύματα όχι μόνο δεν φεύγουν αλλά γελάνε

-Πόση μεγάλη δύναμη έχει ο σταυρός! Γιατί βέβαια πάνω του είναι ο Σταυρωμένος Χριστός.

Γι’ αυτό και τίποτα πιο ακριβό από το βαπτιστικό σου σταυρό δεν υπάρχει! Εκείνος είναι ευλογημένος στο όνομά σας, και να μην τον δίνετε σε κανέναν άλλον. Δεν κάνει να βγάλετε ούτε για μια στιγμή αυτόν το σταυρό.

Ούτε όταν κάνετε μπάνιο, με την αιτιολογία ότι το βρώμικο νερό θα χύνεται πάνω στο σταυρό. Και τι να κάνουμε; Ίσα ίσα το νερό καθαρίζει το σταυρό. Χωρίς αυτόν μπορεί να σας χτυπήσει το κακό! Ούτε κι όταν έχετε συζυγικές επαφές να τον βγάζετε.

-Πρέπει να κάνεις σωστά το σταυρό σου. Όταν δεν τον κάνεις σωστά, τα πονηρά πνεύματα όχι μόνο δεν φεύγουν αλλά γελάνε. Και η Παναγία θυμώνει. Όταν κάνεις το σημείο του σταυρού, πρέπει να βάλεις το δεξί χέρι πρώτα στο μέτωπο, μετά στον αφαλό, ύστερα στον δεξιό ώμο και έπειτα στον αριστερό.

Τετάρτη, 1 Ιουλίου 2020

Ποιός μπορεί;



Ποιός τραυματισμένος θεράπευσε ποτέ την πληγή του χωρίς υπομονή στον πόνο και στα θεραπευτικά μέσα του γιατρού;

Ποιός μπορεί ν’ ακολουθήσει πίσω από τον Χριστό χωρίς να σηκώσει στους ώμους τον σταυρό της υπομονής; Κανένας. 

Όλοι όσοι Τον ακολούθησαν και Τον ακολουθούν ήταν και είναι έτοιμοι ν’ αντιμετωπίσουν με υπομονή τις δοκιμασίες που οπωσδήποτε θα τους βρουν.




Οι άγιοι Ανάργυροι κοινωνούν ασθενή και τον θεραπεύουν

oi agioi anargyroi koinonoun astheni kai ton therapeyoun 01

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2001 – διηγείται ο Στυλιανός … – έπαθα ένα βαρύ εγκεφαλικό επεισόδιο (θρομβωτικό) και το αριστερό χέρι και πόδι ήταν σε πλήρη ακινησία. Ο λόγος μου ήταν αργός και όχι σταθερός. Έμεινα στο Νοσοκομείο δέκα μέρες και ύστερα πήγα στο σπίτι. Κατά το τέλος Δεκεμβρίου του ιδίου έτους άρχισα να σηκώνωμαι και να κυκλοφορώ με μπαστούνι.

Στις 9 Ιανουαρίου 2002 και ενώ έκανα αντιπηκτική αγωγή, παθαίνω το δεύτερο εγκεφαλικό επεισόδιο και ταυτόχρονα πνευμονική εμβολή. Πάλι το αριστερό χέρι και πόδι μένουν χωρίς κίνηση. Οι γιατροί λένε ότι δεν υπάρχει σωτηρία για μένα. Μ’ αυτή την αγωγή δεν δικαιολογείται ο θρόμβος που προκάλεσε το εγκεφαλικό και την πνευμονική εμβολή. Βρίσκομαι και πάλι στο ΑΧΕΠΑ στο κρεββάτι του πόνου.

Τρίτη, 30 Ιουνίου 2020

Μην επαναφέρεις αυτά που πρέπει να αφήσεις



αρχιμ. Παύλος Παπαδόπουλος

Ποια είναι άραγε η ευθύνη του καθενός μας για την ταραχή της ζωής μας για την οποία παραπονιόμαστε;
Χρειάζεται να παρατηρήσουμε ότι πολλές φορές εμείς οι ίδιοι δραματοποιούμε την κατάσταση την οποία βιώνουμε. Μεγαλοποιούμε τα δυσάρεστα γεγονότα.
Εστιάζουμε στο σκοτάδι. Καλλιεργούμε την απαισιοδοξία. Εμμένουμε στο δράμα.
Σίγουρα μπορεί κάτι δυσάρεστο να συμβαίνει στην ζωή μας, όμως πολλές φορές εμείς είμαστε οι υπεύθυνοι για τις διαστάσεις που παίρνει στη ζωή μας.
Και το πιο φοβερό είναι ότι αυτό το δυσάρεστο μπορεί να μην το βιώνουμε σήμερα, αλλά να είναι κάτι που έγινε στο παρελθόν μας. Κι όμως εμείς επιμένουμε στο να το επαναφέρουμε μαζοχιστικά στο παρόν μας. Και υποφέρουμε. Και καταθλιβόμαστε.

Δευτέρα, 29 Ιουνίου 2020

Πέτρος και Παύλος: απόστολοι και μάρτυρες της Ευρώπης


Οι Άγιοι Πέτρος και Παύλος- δύο διαφορετικοί άνθρωποι, τους οποίους τους κάλεσε ο Ιησούς Χριστός για να κηρύσσουν το ίδιο χαρμόσυνο μήνυμα της αγάπης και της σωτηρίας.

Μετά τις δοκιμασίες ακολουθεί η πνευματική χαρά…

Αποτέλεσμα εικόνας για Μετὰ τὶς δοκιμασίες ἀκολουθεῖ ἡ πνευματικὴ χαρά…


Οἱ πειρασμοὶ παραχωροῦνται γιὰ νὰ φανερωθοῦν τὰ κρυμμένα πάθη, νὰ καταπολεμηθοῦν κι ἔτσι νὰ θεραπευθεῖ ἡ ψυχή. Εἶναι καὶ αὐτοὶ δεῖγμα τοῦ θείου ἐλέους.

Γί’ αὐτὸ ἄφησε μὲ ἐμπιστοσύνη τὸν ἑαυτό σου στὰ χέρια τοῦ Θεοῦ καὶ ζήτησε τὴ βοήθειά Του, ὥστε νὰ σὲ δυναμώσει στὸν ἀγῶνα σου. Ἡ ἐλπίδα στὸ Θεὸ δὲν ὁδηγεῖ ποτὲ στὴν ἀπελπισία.

Οἱ πειρασμοὶ φέρνουν ταπεινοφροσύνη. Ὁ Θεὸς ξέρει τὴν ἀντοχὴ τοῦ καθενός μας καὶ παραχωρεῖ τοὺς πειρασμοὺς κατὰ τὸ μέτρο τῶν δυνάμεών μας. Νὰ φροντίζουμε ὅμως κι ἐμεῖς νὰ εἴμαστε ἄγρυπνοι καὶ προσεκτικοί, γιὰ νὰ μὴ βάλουμε μόνοι μας τὸν ἑαυτό μας σὲ πειρασμό.

Κυριακή, 28 Ιουνίου 2020

Η συγκατοίκηση πριν το γάμο

sygkatoikhsh prin ton gamo 01

Η συγκατοίκηση πριν το γάμο είναι μια διαδεδομένη συνήθεια. Την επιλέγουν τα ζευγάρια για να «γνωριστούν καλύτερα» και την αποδέχονται οι γονείς τους είτε κατ ανάγκην είτε ως ένα λογικό βήμα των παιδιών τους.

Η πραγματικότητα είναι πως η συγκατοίκηση γίνεται για να ζήσουν τα παιδιά τη χαρά της επικοινωνίας που υπάρχει στο γάμο, χωρίς όμως να αναλάβουν τις δεσμεύσεις που τον συνοδεύουν, κρατώντας για τους εαυτούς τους το δικαίωμα να διαλύσουν τη σχέση τους όταν δυσκολευτούν, χωρίς συνέπειες και ευθύνες.

Η αντοχή όμως της σχέσης του ζευγαριού στο χρόνο δεν εξαρτάται από τις ιδιαίτερες συνήθειες που αναμένεται να αποκαλύψει η συγκατοίκηση αλλά από την  ικανότητα επικοινωνίας, διαχείρισης της καθημερινότητας και την ωριμότητα που επιδεικνύουν οι σύντροφοι στις δυσκολίες.

Αν σε πολεμεί ό εχθρός με βλάσφημους και αισχρούς και πονηρούς λογισμούς...



Αν σέ πολεμεί ό εχθρός με βλάσφημους και αισχρούς και πονηρούς λογισμούς, έπικαλού το φοβερό όνομα του Ιησού Χριστού και αυτό θέλει διασκορπίσει όλες τις προσβολές του διαβόλου. Ονόματι Ιησού«Κύριε Ιησού Χριστέ Ελέησόν με..»: μάστιζε πολεμίους.«Κύριε Ιησού Χριστέ Ελέησόν με..»:«Κύριε Ιησού Χριστέ Ελέησόν με..»:

Πρέπει να τιμωρείται και να ξεριζώνεται



Γιατί η ανυπομονησία σε κάποια μικρά και ασήμαντα πράγματα τιμωρείται αμέσως εσωτερικά; 

Γιατί κάθε στιγμιαία καρδιακή κίνηση προς την αμαρτία λογαριάζεται και τιμωρείται άμεσα;

Σάββατο, 27 Ιουνίου 2020

Κυριακή Γ’ Ματθαίου: Η πρόνοια του Θεού


Τι θησαυρίζουμε
 
Το λυχνάρι που δίνει φως στο σώμα, είπε o Κύριος, είναι το µάτι· και το λυχνάρι που φωτίζει την ψυχή είναι ο νους. Εάν λοιπόν το µάτι µας είναι υγιές, όλο το σώμα µας θα είναι γεμάτο φως. Εάν όμως το µάτι µας είναι τυφλό, όλο το σώμα µας θα είναι βυθισμένο στο σκοτάδι. Εάν επομένως ο νους µας σκοτισθεί από την προσκόλληση στον πλούτο, σε πόσο σκοτάδι θα βυθισθεί ή ψυχή µας;
Και συνέχισε ο Κύριος λέγοντας: Κανείς δεν μπορεί να είναι συγχρόνως δούλος σε δυο κυρίους. Ή θα μισήσει τον ένα και θα αγαπήσει τον άλλο· ή θα προσκολληθεί στον ένα και θα καταφρονήσει τον άλλο. Διότι δεν μπορείτε να είστε συγχρόνως δούλοι και του Θεού και του πλούτου. Ή θα μισήσετε τον πλούτο για να αγαπήσετε τον Θεό, ή θα προσκολληθείτε στον πλούτο και θα καταφρονήσετε τον Θεό.
Γιατί όμως ο Κύριος μας ζητεί να διαλέξουμε ένα από τα δύο: ή τον Θεό και το θέλημά του, ή τον πλούτο και τις συνέπειές του; Δεν μπορεί κανείς να αγαπά και τον πλούτο και τον Θεό; Όχι! Διότι όποιος έχει προσκόλληση στον πλούτο δεν μπορεί να αγαπήσει αληθινά τον Θεό και τον ουρανό. Διότι ο πλούτος, όταν κυριεύσει τον άνθρωπο, υποδουλώνει τις ψυχές και δεν τις αφήνει να στραφούν προς τα ουράνια αγαθά. Τα πλούτη, οι ανέσεις σκλαβώνουν τον άνθρωπο.

Τι είναι η μοναξιά;


Η κλειστή καρδιά δεν έχει πληρωθή ακόμη υπό του Πνεύματος του Αγίου. Είναι βουτηγμένη στην μοναξιά της, στην θλίψι της, στην αγωνία της, στον προβληματισμό της, στην ερημιά της. Είναι άδεια. Όπως, όταν το στομάχι μας μείνη άδειο, διαμαρτύρεται και συρικνούται, κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την κλειστή καρδιά.

Ὅλος ὁ ἄνθρωπος κλείνεται ἐν ἑαυτῷ, ἀντί νά ἀνοιχθῆ πρός τόν Θεόν, ἀντί νά χωρέση ὁ Θεός καί νά τά σκεπάση ὅλα. Τότε αὐτός ὁ ἄνθρωπος τρώγεται μέ τά νύχια του, βγάζει τά μάτια του μόνος του, τσακώνεται μέ τόν ἑαυτό του. Οἱ λογισμοί του, οἱ περιπέτειές του, τά πάθη του, οἱ νόμοι συγκρούονται μέσα του. Καί τί γίνεται ὁ ἄνθρωπος; Ὅπως κάποιος πού κρατάει ἕνα μαχαίρι κόβει τά πάντα καί τά πετάει, ἔτσι καί ἡ ψυχή τοῦ ἀνθρώπου διασπᾶται, κατακρεουργεῖται. Καί ἀφοῦ ἡ ψυχή εἶναι κλειστή, σκοτεινή, ἀκυριάρχητη, διότι ἔκανε αὐτοκράτορά της κάποιον πού δέν μπορεῖ νά τῆς δώση εἰρήνη καί ἠρεμία, μέσα της βασιλεύει ἡ παγωνιά, οἱ φόβοι, ἡ μοναξιά.

Παρασκευή, 26 Ιουνίου 2020

Έτσι γίνεται, όταν εμείς τα αφήνουμε όλα στο Θεό!

Αποτέλεσμα εικόνας για αγιο ορος τοπιο

Άκουσε ένα θαυμαστό γεγονός που έγινε εδώ στο Άγιον Όρος και ίσως έως τώρα δεν το έχεις ακούσει.

Έτυχε κάποιος στις ημέρες μας εδώ στα Κατουνάκια, που εγώ δεν τον πρόφθασα, γιατί πριν από λίγο καιρό είχε πεθάνει. Αυτός ήταν υποτακτικός σε ένα Γέροντα τυφλό. Λοιπόν μία ημέρα ήλθε ένας πτωχός κοσμικός, περαστικός από το Κελλί του. Και τον ρωτά ο νέος μοναχός­ :

-Από πού είσαι;

Και αυτός ήταν χωριανός του.

Λοιπόν δεν του έδωκε γνωριμία, μόνον του είπε τί κάμνει ο τάδε – για τον πατέρα του. Του λέει ο ξένος, ότι αυτός πέθανε και άφησε τη γυναίκα του και τρία κορίτσια στους δρόμους ορφανά και πτωχά. Είχαν και έναν υιό, λέει, που έφυγε από χρόνια και δεν γνωρίζουν τι έγινε.

Τετάρτη, 24 Ιουνίου 2020

Ἡ Καρδία


Μιχαὴλ Ε. Μιχαηλίδης, Θεολόγος

Μιά λέξη πού κλείνει μέσα της ἕνα ὁλόκληρο κόσμο. Ἰατροφυσιολογικά, βέβαια, εἶναι τό κέντρο τῆς κυκλοφορίας τοῦ αἵματος καί ἡ ἕδρα ὅλων τῶν συναισθημάτων τοῦ ἀνθρώπου. Ὡστόσο, ἐννοιολογικά, κρύβει ἕνα ἀπέραντο κόσμο ἀνθρώπινων ὑπαρξιακῶν συναισθημάτων, πού ἐκφράζουν τήν ψυχή.
Ἡ καρδιά εἶν᾽ ἕνα μυστήριο. Και μή ξεχνᾶμε πώς, ὅλος ὁ ἄνθρωπος «εἶναι αὐτός ὁ ἄγνωστος», ὅπως εἶπε νεώτερος διανοητής.
Συχνές, πολύ συχνές, εἶναι οἱ ἐκφράσεις: καρδιά ζηλότυπη, καρδιά τρυφερή, καρδιά σπλαχνική, καρδιά ἁγνή, καρδιά παιδιοῦ, καρδιά σκληρή, καρδιά φθονερή, καρδιά ἐγκληματική, καρδιά πωρωμένη κ.λπ. Καί με τούς χαρακτηρισμούς αὐτούς, ἐκφράζουμε τήν εἰκόνα τοῦ ἔσω ἀνθρώπου.
 

Να πως κτίζεται μέσα στο παιδί η αντιδραστικότητα


Γέροντας Θαδδαίος της Βιτόβνιτσα

Αν θέλεις να βάλεις κάποιον στο σωστό δρόμο, να το διδάξεις και να τον συμβουλέψεις, θα πρέπει πρώτα να ταπεινωθείς και να του μιλήσεις με πολλή αγάπη. Θα δεχτεί τη συμβουλή σου, διότι θα νοιώσει ότι του τη δίνεις με αγάπη.

Αν όμως θέλεις να γίνει το δικό σου πάση θυσία, δεν θα πετύχεις τίποτε. Να πως κτίζεται μέσα στο παιδί η αντιδραστικότητα. Όταν ένα παιδί είναι ανυπάκουο, η λύση δεν είναι να του «τις βρέχουμε».


Πηγή: Προσκυνητής

Τρίτη, 23 Ιουνίου 2020

Το Nickelodeon επιβεβαιώνει ότι ο Μπόμπ Σφουγγαράκης είναι gay


Σχόλιο Μαμά Μπαμπάς και Παιδιά:
Το “coming out” του Μπομπ Σφουγγαράκη ήταν αναμενόμενο για αυτούς που γνώριζαν τη σειρά. Παρόλα αυτά δεν παύει να προκαλεί λύπη και αγανάκτηση το γεγονός πως ο δημοφιλής  παιδικός χαρακτήρας υπήρξε για χρόνια εργαλείο χειραγώγησης και εξαπάτησης των ανίδεων  παιδιών και των γονέων που του εμπιστεύτηκαν την ψυχαγωγία τους.

Δυστυχώς από δω και πέρα τα κρούσματα θα πληθαίνουν ενώ ανάλογα στοιχεία υπάρχουν και για άλλους κολοσσούς της παιδικής ψυχαγωγίας που με τις παραγωγές τους εξυπηρετούν την καθοδήγηση των παιδιών στον LGBTQI+ τρόπο ζωής. Στα παραδείγματα ανήκει η παλαιότερη ταινία της Disney-Pixar «Frozen» με  τη γνωστή Έλσα, η  πρόσφατη “Onward, αλλά και η επερχόμενη ταινία της ίδιας εταιρίας “Finding Dory” όπου πολλοί χαρακτήρες είναι ΛΟΑΤΚΙ και προωθούν αυτό το τρόπο ζωής ως φυσιολογικό. Συστήνουμε στις οικογένειες να απέχουν από όλα αυτά τα είδη ταινιών, διότι δίνουν λάθος πρότυπα ζωής στα παιδιά τους και θα τα φέρουν σε μεγάλη σύγχυση .

_________________

Με τον εορτασμό του κινήματος Pride, η Nickelodeon ανακοίνωσε επίσημα ότι ο από ετών αγαπημένος χαρακτήρας της, Μπομπ Σφουγγαράκης είναι πράγματι ομοφυλόφιλος.

Ο Θεός είναι αγάπη και όλος ευσπλαγχνία


Γέροντας Εφραίμ ο Φιλοθεΐτης

Ο Θεός είναι αγάπη και όλος ευσπλαγχνία. Ας μη Τον λυπώμεν εις τίποτε!

Σταυρόν δι’ ημάς υπέμεινε, η κεφαλή Του τρυπημένη από τον ακάνθινον στέφανον, η πλευρά από την λόγχην, οι πόδες από τους ήλους, τα νώτα από τας μαστιγώσεις, το πανάγιον στόμα Του από την χολήν και το όξος, η καρδία Του από τον πόνον των ύβρεων και την αχαριστίαν. Γυμνός επάνω εις τον Σταυρόν, εμπρός εις τόσον δαιμονισμένον όχλον. Αυτόν, παιδιά μου, τον Ιησούν μας ας μην Τον λυπώμεν με τας απροσεξίας μας, πονά χειρότερα, εκείνοι, οι Εβραίοι, ήσαν οι εχθροί Του, ενώ ημείς είμεθα οι βαπτισμένοι εις το άγιον Όνομά Του, οι μαθηταί Του, οι αφιερωμένοι εις την υπηρεσίαν Του! Οι μαθηταί Του τον εγκατέλειψαν από τον φόβον των Εβραίων, και πόσον επικράθη δεν λέγεται!

Δευτέρα, 22 Ιουνίου 2020

Χρειάζεται πνευματικός οδηγός στην πνευματική ζωή


Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης

Σήμερα το πιο απαραίτητο είναι να βρουν οι άνθρωποι έναν πνευματικό, να εξομολογούνται, να του έχουν εμπιστοσύνη και να τον συμβουλεύωνται. Αν έχουν πνευματικό και βάλουν ένα πρόγραμμα με προσευχή και λίγη μελέτη, εκκλησιάζωνται, κοινωνούν, τότε δεν έχουν τίποτε να φοβηθούν σ’ αυτήν την ζωή.

Η ψυχή πρέπει να παρακολουθήται από τον πνευματικό, για να μη λαθέψη τον δρόμο της. Μπορεί να βοηθάη στον αγώνα λ.χ. και η πνευματική μελέτη, αλλά, αν κανείς δεν έχη πνευματικό οδηγό, μπορεί να δίνη δικές του ερμηνείες σ’ αυτά που διαβάζει, και να πλανηθή.